Pages Navigation Menu

Znaki Zodiaku

Znaki Zodiaku

Jestem w niebie! Podobny okrzyk zachwytu miał się wyrywać z ust każdego, kto przybywał do synagogi. Już w progu witał go bowiem widok niezapomniany i poruszający – pokrywające ściany i sufit malowidła, pełna znaków i symboli, barwna opowieść o dziejach przymierza narodu wybranego z Wszechmocnym. O znakach zodiaku i typowych przedstawieniach malarskich obecnych w domach modlitwy na terenie Polski, Białorusi i Ukrainy opowiadał 14 marca Jan Jagielski (ŻIH).

Nie, nie opowiadał, raczej odprawiał jedyny w swoim rodzaju obrzęd wtajemniczenia. „Śmieszył, tumanił, przestraszał”, ale przede wszystkim niczym natchniony cadyk pozostający w mistycznym transie nauczał. A nauka jego była wielka.

Wnętrze synagogi przypomina namiot zbudowany w celu spotkania człowieka z Bogiem. Jego sufit i ściany zdają się spływać na patrzącego, otulając go i zagarniając w głąb tajemnicy. Aby się do niej przybliżyć, należy odkryć szyfr wymalowany w postaci obrazów i znaków, podobny kotarze przesłaniającej aron ha-kodesz, która zakrywa i odkrywa zarazem. Tak samo znaki zodiaku wyobrażać mają 12 synów Izraela, 12 plemion, 12 miesięcy w roku. Każdy obraz, niezależnie od kunsztu malarza, ma sens symboliczny i wieloraki. Każdy jest próbą kompromisu pomiędzy tym, co ludzkie i tym, co boskie, widzialnym i niewidzialnym. Między wizją zrozumiałą dla odbiorcy a nakazem Stwórcy, który nie pozwala na przedstawianie wizerunku istot żywych. Stąd znak panny (miesiąc elul) to zaledwie dłoń trzymająca kwiat, a bliźnięta – dwa gołębie. Nie brakuje pomysłów na „oszukanie Pana Boga” poprzez ukazanie korpusów bez twarzy czy też samych kończyn, podczas gdy oblicza spowite są chmurą. Równie ciekawa wydaje się znajomość nauk przyrodniczych u twórców malujących synagogi na prowincji. Rak przypominający chrząszcza – jelonka, koziorożec niczym pospolity cap, uśmiechnięty od ucha do ucha lew, baran w skórze psa czy też pies udający barana. Bez względu jednak na umiejętności i poziom wrażliwości, pozwalający jakże często na łączenie motywów ludowych z wysublimowaną symboliką, bożnice, beit knesset – domy zgromadzeń, prywatne modlitewnie na terenach słowiańskich noszą pod kopułą naśladującą namiot światy utkane z gwiazd, znaków zodiaku, świętych liter i symboli.